İran, tarihinin en büyük ve en uzun süreli iletişim kısıtlamalarından birini yaşıyor. Geçtiğimiz yılın sonlarında başlayan ve ülke geneline yayılan rejim karşıtı kitlesel protestoları bastırmak isteyen Tahran yönetimi, ülkenin dijital şalterini indirdi. Perşembe günü itibarıyla 92 milyon İranlının internet ve telefon erişimi tamamen engellenmiş durumda. Uzmanlar, bir haftayı aşkın süredir devam eden bu durumu “tarihin en kapsamlı internet kesintilerinden biri” olarak nitelendiriyor.
Rekor Kıran Kesinti: 170 Saati Aştı
İran liderliğinin geçtiğimiz Perşembe (8 Ocak) günü başlattığı bu dijital abluka, şu an itibarıyla 170 saati geride bıraktı. İnternet kesintilerini ve sansürleri izleyen gözlem grubu NetBlocks‘un araştırma direktörü Işık Mater’e göre bu süre, İran’ın kendi karanlık rekorlarını da altüst etti. Ülkede daha önce 2019 yılında 163 saat ve 2025 yılında 160 saat süren kesintiler yaşanmıştı.
Mevcut durum, küresel ölçekte de kayıtlara geçen en uzun üçüncü kesinti olarak tarihe geçiyor. Listede ilk sırada 2021 ortalarında Sudan’da yaşanan 35 günlük kesinti yer alırken, onu Temmuz 2024’te Moritanya’daki 22 günlük kesinti izliyor. Ancak Mater, İran’daki durumun etkilenen nüfusun büyüklüğü (92 milyon) göz önüne alındığında “en kapsamlı ve en sıkı uygulanan” karartma olduğunu vurguluyor. Dijital haklar savunucusu Access Now araştırmacısı Zach Rosson da verilerin, bu kesintinin dünya tarihindeki en uzun 10 kesinti arasına girmeye aday olduğunu gösterdiğini belirtiyor.
Bilanço Ağırlaşıyor: 2.000 Ölü İddiası
Hükümetin dış dünyayla iletişimi kopararak protestoların organize edilmesini ve görüntülerin dışarı sızmasını engelleme çabası, sahadaki şiddetin boyutunu gizlemeye yetmiyor. ABD merkezli bir insan hakları grubunun tahminlerine göre, ülke genelindeki şehirlerde 600’den fazla protesto gösterisi düzenlendi. Hükümetin bu gösterilere verdiği acımasız ve ölümcül yanıtın ise en az 2.000 kişinin ölümüne yol açtığı tahmin ediliyor.
8 Ocak’ta aniden başlayan kesinti, Dışişleri Bakanlığı gibi devlet kurumlarını bile internetsiz bıraktı. Financial Times’ın raporuna göre, o günden bu yana bazı devlet daireleri, benzin istasyonlarındaki ödeme sistemleri ve banka transferleri gibi ekonominin çarklarını döndüren kritik alanlara kısmi erişim izni verildi. Ancak halkın geneli hala karanlıkta.
Starlink ile Yasakları Delme Çabası
The Guardian’a göre, sayıları bilinmemekle birlikte bir grup İranlı, ülkeye kaçak yollarla sokulan Starlink terminalleri sayesinde internete bağlanmayı başarıyor. Hatırlanacağı üzere Biden yönetimi, 2022 yılında İran’a yönelik yaptırımlarda bir istisna yaparak ABD’li teknoloji şirketlerinin İran halkına ücretsiz internet hizmeti sunmasının önünü açmış ve Starlink’in ülkede faaliyet göstermesine zemin hazırlamıştı.
Ancak İranlı yetkililer buna sert yanıt veriyor. Starlink terminali bulundurmak yasa dışı ilan edilirken, güvenlik güçleri mahallelerde sinyal bozucular (jamming) kullanarak erişimi engelliyor ve tespit edilen cihazlara el koyuyor.
Uluslararası Gerilim Tırmanıyor: Trump’tan Askeri Tehdit
İran’daki kaos, uluslararası arenada da tansiyonu yükseltti. ABD Başkanı Donald Trump, İran güçlerinin şiddet kullanmaya devam etmesi halinde askeri müdahalede bulunacağı tehdidini savurdu. Olası bir misilleme saldırısı endişesiyle Katar’daki askeri üste personel azaltımına gidilirken, ABD donanmasına ait bir saldırı grubunun Güney Çin Denizi’nden Orta Doğu’ya yönlendirildiği bildirildi.
Trump, Çarşamba günü yaptığı açıklamada “öldürmelerin durduğu ve infazların gerçekleşmeyeceği” yönünde bilgi aldığını söylese de, hemen ardından “Kim bilir?” diyerek duruma şüpheyle yaklaştığını itiraf etti.
Öte yandan Birleşik Krallık, güvenlik gerekçesiyle Tahran’daki büyükelçiliğini kapatarak personelini tahliye etti. İran ise Çarşamba günü hava sahasını geçici olarak sivil uçuşlara kapattı. Bölgedeki belirsizlik ve dijital karanlık sürerken, dünya İran’dan gelecek sinyalleri beklemeye devam ediyor.
